Zmarł Jerzy Pniewski, wybitny fizyk jądrowy i płocczanin
16 czerwca 1989 roku w Warszawie zmarł Jerzy Pniewski – jeden z najwybitniejszych polskich fizyków XX wieku i dumny syn Płocka. Urodzony w 1913 roku w Płocku, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, współodkrywca pierwszego hiperjądra atomowego w 1952 roku. Jego prace otworzyły nowy rozdział w fizyce cząstek elementarnych i przyniosły Polsce międzynarodowe uznanie. Pniewski do końca życia pozostawał związany z rodzinnym miastem jako honorowy członek Towarzystwa Naukowego Płockiego.
Osoby · 16 czerwca 1989
Opis wydarzenia
Jerzy Maria Pniewski urodził się 1 czerwca 1913 roku w Płocku w rodzinie o tradycjach nauczycielskich. Jego ojciec, Henryk Pniewski, był cenionym nauczycielem matematyki w płockich szkołach. Młody Jerzy ukończył Gimnazjum im. Marszałka Stanisława Małachowskiego w Płocku w 1930 roku, a następnie podjął studia matematyczne i fizyczne na Uniwersytecie Warszawskim.
Po wojnie związał swoją karierę naukową z Uniwersytetem Warszawskim, gdzie w 1954 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w 1963 – profesorem zwyczajnym. Pełnił m.in. funkcję dyrektora Instytutu Fizyki Doświadczalnej oraz dziekana Wydziału Fizyki. Specjalizował się w fizyce jądra atomowego i cząstek elementarnych.
Najważniejsze osiągnięcia naukowe:
- W 1952 roku wspólnie z Marianem Danyszem odkrył pierwsze hiperjądro – układ, w którym jeden z nukleonów zastąpiony jest hiperonem Λ. Było to przełomowe odkrycie, które zapoczątkowało nową dziedzinę fizyki – fizykę hiperjąder.
- W 1962 roku Pniewski wraz ze współpracownikami zaobserwował stany izomeryczne hiperjąder, co umożliwiło rozwój spektroskopii hiperjądrowej.
Odkrycia te zostały uznane za jedne z najważniejszych osiągnięć polskiej fizyki po II wojnie światowej i przyniosły Pniewskiemu międzynarodową sławę. W 1965 roku był nominowany do Nagrody Nobla. Otrzymał m.in. Nagrodę Państwową II stopnia (1955), Medal Mariana Smoluchowskiego (1969) oraz doktoraty honoris causa uniwersytetów w Lyonie (1975) i Heidelbergu (1980).
Jerzy Pniewski był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk oraz członkiem Heidelberskiej Akademii Nauk. Szczególnie cenił sobie honorowe członkostwo Towarzystwa Naukowego Płockiego. W 1973 roku opublikował w „Notatkach Płockich” artykuł pt. Jak odkryliśmy hiperjądra atomowe, w którym dzielił się wspomnieniami ze swoich przełomowych badań.
Zmarł 16 czerwca 1989 roku w Warszawie w wieku 76 lat. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.
Dla Płocka Jerzy Pniewski pozostaje jednym z najbardziej znaczących naukowców w historii miasta – przykładem, jak talent urodzony nad Wisłą może wpłynąć na rozwój światowej nauki.
Źródła i bibliografia
Komentarze (0)
Dodaj komentarz
Tego dnia w historii
Inne wydarzenia 16 czerwca
Odkryj kolejne rozdziały historii Płocka z tego samego dnia.
Śmierć Siemowita III Starszego, księcia mazowieckiego, na zamku w Płocku
16 czerwca 1381 roku Płock pogrążył się w żałobie po śmierci swojego władcy. Siemowit III Starszy – książę, który zjednoczył większość ziem mazowieckich – zmarł na zamku w tym mieście i został pochowany w katedrze. Jego odejście zakończyło okres jedności politycznej Mazowsza i zapoczątkowało nowy etap podziałów dzielnicowych. Dla Płocka wydarzenie to miało szczególne znaczenie – podkreśliło rangę miasta jako duchowej i dynastycznej stolicy regionu.
Pierwsza wizyta płk. Józefa Hallera, dowódcy II Brygady Legionów Polskich, w Płocku
W dniach 16–18 czerwca 1917 roku Płock gościł pułkownika Józefa Hallera, dowódcę II Brygady Legionów Polskich. Wizyta, zaplanowana jako ważne wydarzenie patriotyczne w okupowanym mieście, okazała się jednak dużym rozczarowaniem. Haller przybył z opóźnieniem, a miejscowy establishment prawicowy i konserwatywny w dużej mierze zbojkotował uroczystości. Wydarzenie to pokazało podziały polityczne wśród płocczan w okresie I wojny światowej i pozostawiło ślad w relacjach Hallera z miastem na kolejne lata.
Powstanie pierwszej polskiej żniwiarki „Przodownica” w Płockich Zakładach Przemysłowych
W czerwcu 1948 roku w Płocku narodziła się jedna z najważniejszych maszyn dla powojennego polskiego rolnictwa. W Płockich Zakładach Przemysłowych (późniejszej Fabryce Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki) powstała żniwiarka konna „Przodownica” – pierwsza polska maszyna tego typu produkowana seryjnie. Skonstruowana na bazie amerykańskiego modelu McCormick, miała zastąpić kosy i sierp w gospodarstwach indywidualnych oraz państwowych. Wydarzenie to zapoczątkowało specjalizację Płocka w produkcji maszyn żniwnych i stało się symbolem odbudowy przemysłowej miasta.