Powstanie pierwszej polskiej żniwiarki „Przodownica” w Płockich Zakładach Przemysłowych
W czerwcu 1948 roku w Płocku narodziła się jedna z najważniejszych maszyn dla powojennego polskiego rolnictwa. W Płockich Zakładach Przemysłowych (późniejszej Fabryce Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki) powstała żniwiarka konna „Przodownica” – pierwsza polska maszyna tego typu produkowana seryjnie. Skonstruowana na bazie amerykańskiego modelu McCormick, miała zastąpić kosy i sierp w gospodarstwach indywidualnych oraz państwowych. Wydarzenie to zapoczątkowało specjalizację Płocka w produkcji maszyn żniwnych i stało się symbolem odbudowy przemysłowej miasta.
Gospodarka · 16 czerwca 1948
Opis wydarzenia
Po zakończeniu II wojny światowej Płockie Zakłady Przemysłowe (PZP) rozpoczęły działalność w lutym 1945 roku na bazie znacjonalizowanych przedwojennych warsztatów maszyn rolniczych (m.in. dawnej fabryki Sarny). Początkowo zakład zatrudniał kilkudziesięciu pracowników i zajmował się przede wszystkim naprawami oraz produkcją prostych narzędzi i wozów gospodarczych. W 1948 roku, gdy załoga liczyła już około 800 osób, podjęto ambitną decyzję o rozpoczęciu produkcji nowoczesnej maszyny żniwnej.
16 czerwca 1948 roku w Płocku powstała polska żniwiarka konna oznaczona symbolem Ż5A, która później otrzymała propagandową nazwę „Przodownica”. Maszynę skonstruowano na podstawie amerykańskiej żniwiarki McCormick, dostosowując ją do polskich warunków i możliwości produkcyjnych. Była to pierwsza polska żniwiarka konna produkowana seryjnie po wojnie.
Maszyna przeznaczona była do koszenia zbóż, rzepaku i innych roślin (z wyjątkiem bardzo twardych łodyg). Działała na zasadzie klasycznej żniwiarki „garściówki” – kosiła zboże i układała je w regularne snopy/garście na polu. Napędzana zaprzęgiem 2–3 koni, obsługiwana przez jedną osobę, osiągała wydajność około 0,5–0,55 ha na godzinę. Była stosunkowo lekka, zwrotna i prosta w obsłudze.
Po udanych testach przeprowadzonych latem 1948 roku (m.in. w gospodarstwie fabrycznym w Grodkowie koło Płocka oraz na uczelniach rolniczych) minister rolnictwa Jan Dąb-Kocioł 6 sierpnia 1948 roku wydał decyzję o uruchomieniu produkcji seryjnej. W tym samym roku (15 września) zakład oficjalnie otrzymał nazwę Fabryka Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki w Płocku (FMŻ).
„Przodownica” była produkowana przez ponad 23 lata – do września 1971 roku. W pierwszych latach produkcji (1948–1949) powstało ponad 600 sztuk. Maszyna stała się powszechnie znana na polskiej wsi i realnie przyczyniła się do mechanizacji prac żniwnych w okresie odbudowy kraju. W późniejszych latach fabryka w Płocku rozwinęła produkcję kombajnów zbożowych (m.in. ŻMS-4, a następnie słynnych „Bizonów” i „Vistuli”), stając się jednym z najważniejszych ośrodków polskiego przemysłu maszyn rolniczych.
Dla Płocka wydarzenie z czerwca 1948 roku miało ogromne znaczenie gospodarcze i prestiżowe. Pokazało, że miasto – mimo zniszczeń wojennych – potrafiło szybko odbudować potencjał przemysłowy i odpowiedzieć na palące potrzeby rolnictwa całego kraju.
Komentarze (0)
Dodaj komentarz
Tego dnia w historii
Inne wydarzenia 16 czerwca
Odkryj kolejne rozdziały historii Płocka z tego samego dnia.
Śmierć Siemowita III Starszego, księcia mazowieckiego, na zamku w Płocku
16 czerwca 1381 roku Płock pogrążył się w żałobie po śmierci swojego władcy. Siemowit III Starszy – książę, który zjednoczył większość ziem mazowieckich – zmarł na zamku w tym mieście i został pochowany w katedrze. Jego odejście zakończyło okres jedności politycznej Mazowsza i zapoczątkowało nowy etap podziałów dzielnicowych. Dla Płocka wydarzenie to miało szczególne znaczenie – podkreśliło rangę miasta jako duchowej i dynastycznej stolicy regionu.
Pierwsza wizyta płk. Józefa Hallera, dowódcy II Brygady Legionów Polskich, w Płocku
W dniach 16–18 czerwca 1917 roku Płock gościł pułkownika Józefa Hallera, dowódcę II Brygady Legionów Polskich. Wizyta, zaplanowana jako ważne wydarzenie patriotyczne w okupowanym mieście, okazała się jednak dużym rozczarowaniem. Haller przybył z opóźnieniem, a miejscowy establishment prawicowy i konserwatywny w dużej mierze zbojkotował uroczystości. Wydarzenie to pokazało podziały polityczne wśród płocczan w okresie I wojny światowej i pozostawiło ślad w relacjach Hallera z miastem na kolejne lata.
Zmarł Jerzy Pniewski, wybitny fizyk jądrowy i płocczanin
16 czerwca 1989 roku w Warszawie zmarł Jerzy Pniewski – jeden z najwybitniejszych polskich fizyków XX wieku i dumny syn Płocka. Urodzony w 1913 roku w Płocku, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, współodkrywca pierwszego hiperjądra atomowego w 1952 roku. Jego prace otworzyły nowy rozdział w fizyce cząstek elementarnych i przyniosły Polsce międzynarodowe uznanie. Pniewski do końca życia pozostawał związany z rodzinnym miastem jako honorowy członek Towarzystwa Naukowego Płockiego.