Pierwsza wizyta płk. Józefa Hallera, dowódcy II Brygady Legionów Polskich, w Płocku

Opis wydarzenia

Wiosną 1917 roku, w trzecim roku niemieckiej okupacji Płocka, pułkownik Józef Haller – już wówczas legendarny dowódca „Żelaznej Brygady” – pełnił funkcję dowódcy II Brygady Legionów Polskich. W tym czasie Legiony stacjonowały na terenie Królestwa Polskiego, a ich dowództwo prowadziło działania na rzecz wzmocnienia polskiej świadomości narodowej i pozyskania poparcia dla idei niepodległościowej.

O planowanej wizycie Hallera płocczanie dowiedzieli się z krótkiej notatki w „Kurierze Płockim”. Zapowiedziano uroczyste nabożeństwo żałobne w katedrze za poległych legionistów (w rocznicę walk nad Styrem) oraz przyjęcie na cześć gościa. Organizatorem wydarzenia było Towarzystwo „Gospoda dla Żołnierzy Polskich”.

Przebieg wizyty:

• Haller wraz z grupą oficerów legionowych dotarł do Płocka dopiero wieczorem 16 czerwca (ok. godz. 20:00), spóźniony na poranne nabożeństwo.
• W „Kurierze Płockim” ukazał się obszerny, pochwalny artykuł biograficzny o gościu.
• Wieczorem w sali „Gospody Żołnierskiej” odbył się uroczysty raut. Gospodyniami były m.in. Marcelina Rościszewska, Julia Kisielewska i hrabina Maria Łosiowa. Obecni byli także ksiądz prałat Ignacy Lasocki i inżynier Kazimierz Kühn.
• Jednak kluczowi przedstawiciele władz miasta i lokalnego establishmentu zbojkotowali wydarzenie. Prezydent Płocka Aleksander Maciesza oraz prezes Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego Tadeusz Świecki odmówili umieszczenia swoich nazwisk na zaproszeniach. Świecki pojawił się jedynie jako zwykły gość.

Przyczyną chłodnego przyjęcia był przede wszystkim prawicowy i konserwatywny charakter ówczesnego Płocka. Legiony, a zwłaszcza ich najwybitniejsi dowódcy kojarzeni z Józefem Piłsudskim, były postrzegane przez część miejscowej elity jako lewicowe i radykalne. Hallera traktowano podobnie – jako potencjalnego rywala Piłsudskiego, ale wciąż figurę „niebezpieczną” dla konserwatywnego środowiska.

W efekcie pierwsza wizyta Hallera w Płocku przeszła do historii lokalnej jako „kompletna klapa” i „niewypał”. Sam Haller zapamiętał ten chłód – gdy dwa lata później, już jako dowódca słynnej Armii Polskiej we Francji (tzw. Błękitnej Armii), ponownie odwiedził miasto, dał się długo prosić.

Wizyta z czerwca 1917 roku była jednak ważnym świadectwem prób budowania poparcia dla sprawy niepodległościowej w okupowanym Płocku oraz dowodem na istniejące w mieście podziały polityczne i społeczne u progu odzyskania niepodległości.

Źródła i bibliografia