Powstał Królewsko-Polski Sąd Okręgowy w Płocku

Opis wydarzenia

1 września 1917 r. w Płocku, podobnie jak w całym Królestwie Polskim, rozpoczęło działalność polskie sądownictwo powszechne. Tego dnia władze okupacyjne przekazały zarząd wymiarem sprawiedliwości Departamentowi Sprawiedliwości Tymczasowej Rady Stanu. Nowo powołane sądy nosiły nazwę królewsko-polskich i orzekały „w imieniu Korony Polskiej”. Językiem urzędowym stał się język polski.

Tło historyczne

W 1916 r. Niemcy i Austro-Węgry ogłosiły Akt 5 listopada, tworząc namiastkę państwa polskiego – Królestwo Polskie. W 1917 r. Tymczasowa Rada Stanu uzyskała możliwość organizacji własnego sądownictwa cywilnego. 1 września 1917 r. ruszyła czteroszczeblowa struktura: sądy pokoju, sądy okręgowe, dwa sądy apelacyjne (Warszawa i Lublin) oraz Sąd Najwyższy. Płock znalazł się wśród 15 siedzib sądów okręgowych, podlegających Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie.

Okręg płocki objął powiaty: płocki, sierpecki, lipnowski, rypiński oraz płoński.

Uroczystość w Płocku

Obchody rozpoczęła uroczysta msza w bazylice katedralnej, celebrowana z udziałem biskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego. Wzięli w niej udział przedstawiciele niemieckich władz okupacyjnych, nowo mianowani sędziowie i prokuratorzy, Rada Miejska, organizacje społeczne oraz mieszkańcy. Biskup porównał ten moment do biblijnego nadania wymiaru sprawiedliwości.

Następnie uroczystość przeniosła się do gmachu sądu (dawny pałac biskupi przy dzisiejszym pl. Narutowicza). Prezes Jan Święcicki wygłosił przemówienie, w którym przypomniał, że czterdzieści lat wcześniej – jako młody aplikant – był świadkiem ostatniej sesji polskiego sądu pokoju, gdy prezes złamał pióro na znak końca polskiego sądownictwa pod zaborem rosyjskim. Teraz ten sam człowiek otwierał pierwszy polski sąd w Płocku. Głos zabrał także mecenas Stefan Baliński, mówiący o powadze i dostojności polskiego wymiaru sprawiedliwości. Nastrój był poważny i podniosły.

Pierwszy skład

Prezes: Jan Święcicki Sędziowie: Jan Ligowski, Józef Rokitnicki, Stanisław Zaleski Prokurator: Antoni Goszczyński Podprokuratorzy: Zygmunt Dziewanowski, Kazimierz Mayzner, Roman Lutyński (siedziba w Sierpcu)

Nominacje wręczono na miejscu. Sądy królewsko-polskie, mimo ograniczeń wynikających z okupacji (sprawy wojskowe pozostawały w gestii Niemców), stanowiły realny krok ku odbudowie polskiej państwowości. Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 r. ich struktura i kadry w niemal niezmienionej formie przeszły do wymiaru sprawiedliwości II Rzeczypospolitej. Jan Święcicki pozostał prezesem Sądu Okręgowego w Płocku do 1923 r.

Źródła i bibliografia