Antoni Julian Nowowiejski mianowany biskupem diecezjalnym Płocka

Opis wydarzenia

W 1908 roku diecezja płocka, znajdująca się pod zaborem rosyjskim, potrzebowała nowego pasterza po przejściu dotychczasowego ordynariusza, abp. Apolinarego Wnukowskiego, na stolicę mohylewską. Papież Pius X wybrał na to stanowisko ks. prałata Antoniego Juliana Nowowiejskiego – człowieka doskonale znającego lokalne realia.

Nowowiejski urodził się 11 lutego 1858 r. w Lubieni (parafia Krynki k. Starachowic). W wieku 16 lat wstąpił do Seminarium Duchownego w Płocku, a święcenia kapłańskie przyjął w płockiej katedrze 10 lipca 1881 r. z rąk bp. Aleksandra Gintowta-Dziewałtowskiego. Po studiach w Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu wrócił do Płocka, gdzie przez lata był profesorem, wicerektorem, a w latach 1901–1908 rektorem Seminarium Duchownego. Pełnił także funkcję wikariusza generalnego diecezji i od 1903 r. prepozyta kapituły katedralnej. W latach 1903–1904, po odejściu bp. Jerzego Szembeka, tymczasowo zarządzał całą diecezją.

12 czerwca 1908 r. Stolica Apostolska oficjalnie mianowała go biskupem diecezjalnym Płocka. Sakrę biskupią otrzymał 6 grudnia 1908 r. w kościele św. Stanisława w Petersburgu z rąk metropolity Apolinarego Wnukowskiego (współkonsekratorami byli biskupi Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki i Karol Antoni Niedziałkowski). Uroczysty ingres do katedry płockiej odbył się dopiero 10 stycznia 1909 r. – to właśnie wtedy mieszkańcy Płocka mogli publicznie powitać nowego biskupa.

Nowowiejski objął rządy jako człowiek „stąd” – od 27 lat związany z Płockiem kapłaństwem, nauczaniem i administracją. Jako biskup przeprowadził reformę administracyjną diecezji, podniósł poziom kształcenia w seminarium (wydłużył studia do 6 lat) i w 1916 r. powołał do życia Niższe Seminarium Duchowne Diecezji Płockiej (późniejsze Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki). Rozbudował gmach seminarium, założył pierwsze w Królestwie Polskim Muzeum Diecezjalne oraz archiwum i bibliotekę diecezjalną.

W okresie I wojny światowej angażował się w działalność charytatywną. Zwołał dwa synody diecezjalne (1927 i 1938) oraz zainicjował diecezjalną Akcję Katolicką. Był także wybitnym historykiem i liturgistą – napisał m.in. monografię historyczną Płocka oraz fundamentalne dzieło Wykład liturgii Kościoła katolickiego. W 1930 r. papież Pius XI nadał mu godność arcybiskupa ad personam.

Rządy abp. Nowowiejskiego zakończyła II wojna światowa. W 1940 r. został aresztowany przez Niemców (wraz z bp. pomocniczym Leonem Wetmańskim). Więziono go m.in. w piwnicach gmachu obecnego ratusza w Płocku, a następnie deportowano do obozu koncentracyjnego w Działdowie (Soldau). Zmarł tam 28 maja 1941 r. w wyniku wycieńczenia. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Nie płaczcie nade mną, ale nad Kościołem i Polską…”.

Beatyfikowany przez św. Jana Pawła II 13 czerwca 1999 r. w Warszawie w gronie 108 męczenników II wojny światowej. W diecezji płockiej jego wspomnienie liturgiczne przypada 12 czerwca – w rocznicę nominacji biskupiej. W 2008 r., w setną rocznicę tego wydarzenia, diecezja obchodziła Rok bł. abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego.

Nominacja z 12 czerwca 1908 r. była więc nie tylko aktem kościelnym, ale ważnym momentem w życiu Płocka – zapoczątkowała długą, owocną i tragicznie zakończoną epokę w historii miasta i jego katedry.

Źródła i bibliografia