Rada Miejska Płocka podjęła decyzję o rozebraniu cerkwi prawosławnej Przemienienia Pańskiego

Opis wydarzenia

Cerkiew Przemienienia Pańskiego powstała w latach 1865–1867 według projektu Bronisława Brodzica-Żochowskiego. Była to typowa dla zaboru rosyjskiego wojskowa świątynia prawosławna, wzniesiona na Placu Floriańskim w centrum Płocka. Miała kształt krzyża greckiego, pięć kopuł i wysoką dzwonnicę – wyraźnie wyróżniała się w krajobrazie miasta i symbolizowała carską władzę oraz obecność garnizonu rosyjskiego.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku cerkiew została początkowo zamknięta, a w 1919 roku przekazana Wojsku Polskiemu i poświęcona jako kościół garnizonowy (19 marca 1919). Służyła jednak tylko przez kilka lat – jako obca architektonicznie i konfesyjnie budowla szybko stała się obiektem kontrowersji.

Decyzja o rozbiórce

Proces likwidacji cerkwi rozpoczął się już w 1928 roku. 15 września 1928 prezydent Płocka Stefan Zbrożyna przedstawił na posiedzeniu propozycję jej rozebrania. Formalna decyzja Rady Miejskiej zapadła w 1929 roku (według przekazu użytkownika – dokładnie 28 czerwca).

Rozbiórka trwała przez większą część 1929 roku i została zakończona 16 grudnia 1929. Podczas prac znaleziono w fundamentach puszkę z aktem erekcyjnym i monetami. Materiał z rozbiórki wykorzystano m.in. do niwelacji terenu i budowy placu.

Znaczenie wydarzenia

Rozebranie płockiej cerkwi było typowym dla II Rzeczypospolitej działaniem władz lokalnych i centralnych, mającym na celu usunięcie symboli zaborczej Rosji i „odrodzenie” przestrzeni miejskiej w duchu polskim. Podobne decyzje podejmowano w wielu miastach byłego zaboru rosyjskiego (choć skala akcji była zróżnicowana i budziła czasem kontrowersje).

Po rozbiórce na miejscu cerkwi powstał zielony plac (obecnie Plac Obrońców Warszawy), a parafia prawosławna w Płocku przeniosła się do kaplicy w dawnym klasztorze dominikańskim przy ul. Tadeusza Kościuszki. Do dziś na terenie dawnej cerkwi podczas prac ziemnych odkrywane są fragmenty fundamentów i rumoszu ceglanego.

Wydarzenie z 1929 roku na trwałe zmieniło wygląd centralnego placu Płocka i pozostaje jednym z symboli międzywojennej polityki historycznej i urbanistycznej miasta.

Źródła i bibliografia