Utworzenie Komitetu Obywatelskiego Miasta Płocka i Milicji Obywatelskiej

Opis wydarzenia

Wybuch I wojny światowej 1 sierpnia 1914 r. błyskawicznie zmienił sytuację w Królestwie Polskim. Już w nocy z 1 na 2 sierpnia rosyjskie władze administracyjne i wojskowe opuściły Płock, wycofując się w głąb kraju wobec zbliżających się wojsk niemieckich.

W tej niepewnej chwili mieszkańcy miasta zebrali się w gmachu Towarzystwa Kredytowego Miasta Płocka. Nie mając czasu na formalne wybory, grupa obywateli ogłosiła powstanie Komitetu Obywatelskiego Miasta Płocka – pierwszej takiej organizacji w całym Królestwie Polskim. Na czele komitetu stanął ks. Ignacy Lasocki, znany płocki społecznik, filantrop i kanonik. W jego skład weszli m.in. J. Święcicki, A. Zaleski, S. Baliński, J. Mądrzejewski (wiceprezes) i A. Majdecki (skarbnik).

Komitet od razu zwrócił się do mieszkańców z odezwą, w której wyjaśniał konieczność przejęcia odpowiedzialności za bezpieczeństwo miasta, mienie i porządek publiczny. Do współpracy zaproszono Straż Ogniową oraz Towarzystwo Wioślarskie – w ten sposób powstała Milicja Obywatelska. Jej naczelnikiem został S. Łapiński, zastępca naczelnika Straży Pożarnej. Milicja, złożona głównie z członków straży ogniowej i inteligencji płockiej, pełniła służbę bez wynagrodzenia (tylko najniższe warstwy otrzymywały symboliczną zapłatę za dyżury nocne). Zabezpieczała opuszczone budynki urzędów, więzienie, kasę miejską oraz pilnowała porządku na ulicach.

Komitet Obywatelski szybko rozwinął szeroką działalność. Podzielił się na sekcje (dobroczynną, żywnościową, opałową, pośrednictwa pracy, sanitarną, oświatową i inne) i organizował pomoc socjalną, tanie kuchnie, ochronki, pośrednictwo pracy oraz walkę ze spekulacją. Po powrocie wojsk rosyjskich komitet został formalnie zalegalizowany i kontynuował pracę aż do 1915 r., stając się ważnym elementem życia społecznego Płocka w pierwszym okresie wojny.

Wydarzenie to było jednym z najwcześniejszych i najbardziej spontanicznych przykładów polskiej samoorganizacji obywatelskiej w obliczu rozpadu rosyjskiej administracji na początku I wojny światowej.