Piotr Dunin-Wolski zostaje biskupem płockim

Opis wydarzenia

Druga połowa XVI wieku to epoka intensywnych przemian religijnych i politycznych w Rzeczypospolitej. Po Soborze Trydenckim (1545–1563) Kościół katolicki podejmował systematyczne wysiłki na rzecz odnowy dyscypliny, liturgii i edukacji duchowieństwa. Diecezja płocka – jedna z najstarszych i najważniejszych w Polsce – potrzebowała energicznego i dobrze wykształconego pasterza, który potrafiłby łączyć obowiązki kościelne z rolą wpływowego senatora i dyplomaty. W 1576 roku na tronie polskim zasiadł Stefan Batory, a jednym z jego najbliższych współpracowników był właśnie Piotr Dunin-Wolski.

5 lipca 1577 r. Piotr Dunin-Wolski (herbu Łabędź, ur. ok. 1531) formalnie objął rządy jako biskup diecezjalny płocki. Tego samego dnia poprzedni biskup, Piotr Myszkowski, został przeniesiony na biskupstwo krakowskie. Dunin-Wolski, mimo niedawnej nominacji na biskupstwo przemyskie, zrzekł się pieczęci kanclerskiej na rzecz Jana Zamoyskiego i przyjął nową godność. Jego dotychczasowa kariera była imponująca: studiował w Padwie, Rzymie i Madrycie, pełnił misje dyplomatyczne w Hiszpanii (m.in. jako internuncjusz w 1569 r.), był podkanclerzym koronnym od 1574 roku, a od 1576 – kanclerzem wielkim koronnym. Te doświadczenia czyniły go jedną z najbardziej wpływowych postaci ówczesnej elity Rzeczypospolitej.

Jako biskup Dunin-Wolski aktywnie wprowadzał reformy trydenckie. Zwołał dwa synody diecezjalne (w 1586 i 1589 r.), które miały na celu wdrożenie postanowień soborowych w diecezji płockiej. Odnowił kolegiatę w Pułtusku i wzniósł nowy pałac biskupi w Wyszkowie (1589). Szczególnie zasłynął jako wybitny bibliofil i mecenas kultury. Zgromadził bogatą bibliotekę liczącą około 1000 woluminów – książki oprawiał w charakterystyczny jasnożółty pergamin i brązową skórę. Część zbiorów przekazał Akademii Krakowskiej, a 130 dzieł – bibliotece kapituły płockiej.

Trzynastoletnie rządy Piotra Dunin-Wolskiego przypadły na okres stabilizacji i odnowy życia kościelnego po burzliwych dekadach reformacji. Jako humanista, dyplomata i sprawny administrator przyczynił się do wzmocnienia pozycji Kościoła w Mazowszu oraz do podniesienia poziomu intelektualnego i kulturalnego diecezji. Zmarł 20 sierpnia 1590 r. i został pochowany w katedrze płockiej (zachował się jego nagrobek).

Postać Dunin-Wolskiego doskonale ilustruje typ renesansowego dostojnika kościelnego, który łączył obowiązki biskupie z aktywnym udziałem w życiu publicznym Rzeczypospolitej.

Źródła i bibliografia