Zmarł Stefan Themerson, płocczanin, artysta, prozaik, poeta, eseista, filozof, filmowiec i kompozytor

Opis wydarzenia

Stefan Themerson przyszedł na świat 25 stycznia 1910 r. w kamienicy przy ulicy Grodzkiej 5, jako syn lekarza i publicysty Mieczysława Themersona oraz Salomei Ludwiki ze Smulewiczów. W latach 1914–1918 rodzina przebywała w Rosji. Po powrocie uczył się w płockiej „Jagiellonce”; maturę zdał w 1928 r. i wyjechał do Warszawy studiować fizykę i architekturę. Żadnego z tych kierunków nie ukończył.

Z Franciszką Weinles, malarką, ożenił się w 1931 r. Razem zrealizowali w Polsce pięć filmów eksperymentalnych (Apteka, Europa, Drobiazg melodyjny, Zwarcie, Przygoda człowieka poczciwego), założyli Spółdzielnię Autorów Filmowych i pismo „f.a.”. On pisał książki dla dzieci, ona je ilustrowała. W 1938 r. przenieśli się do Paryża; wojna rozdzieliła ich na dwa lata. Stefan służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i w 1942 r. dołączył do żony w Londynie.

Od 1948 r. prowadzili oficynę Gaberbocchus Press, wydającą — jak mówili — „bestlookers”, nie bestsellery: Jarry’ego, Queneau, Apollinaire’a, Bertranda Russella. Themerson pisał po polsku, francusku i angielsku; stworzył koncepcję poezji semantycznej. Do ważniejszych książek należą Bayamus, Kardynał Pölätüo, Tom Harris, Euklides był osłem, Wyspa Hobsona. W 1981 r. wygłosił w Lejdzie wykład Huizingi The Chair of Decency.

Obywatelstwo brytyjskie przyjął w 1953 r. Płock odwiedził po wojnie; przyjaźnił się z adwokatem Kazimierzem Askanasem. W liście z czerwca 1988 r. pisał: „Wciąż jestem tym małym chłopcem ze starego Płocka”. Franciszka zmarła 29 czerwca; on — 6 września.

W 1993 r. na Grodzkiej 5 odsłonięto tablicę. Muzeum Mazowieckie prowadzi Galerię Themersonów. W 2019 r. odnaleziono zaginiony film Europa.

Źródła i bibliografia