Strajki i demonstracje robotnicze w Płocku przeciwko drastycznym podwyżkom cen – Czerwiec 1976

Opis wydarzenia

24 czerwca 1976 roku premier Piotr Jaroszewicz ogłosił w Sejmie projekt drastycznej reformy cen, zakładający ogromne podwyżki artykułów żywnościowych (m.in. mięso i wędliny +69%, nabiał +64%, cukier +90%). Decyzja ta, przedstawiana jako „konsultacje społeczne”, spotkała się z natychmiastowym oporem robotników. Następnego dnia, 25 czerwca, w całym kraju wybuchły strajki – największe w Radomiu, Ursusie i właśnie w Płocku.

W Płocku protest skoncentrował się wokół największego zakładu – Mazowieckich Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych (dziś PKN Orlen) oraz towarzyszących firm (m.in. „Naftoremont”, „Elektromontaż”). Ze względu na specyfikę produkcji (zagrożenie pożarowe i wybuchowe) nie wszyscy pracownicy mogli opuścić stanowiska, jednak strajk objął kilkaset osób na kluczowych wydziałach.

Przebieg protestu 25 czerwca 1976

Rano – pierwsze ogniska strajkowe w Zakładzie Mechanicznym, Warsztacie Remontowym i innych jednostkach Petrochemii. Pracownicy domagali się odwołania podwyżek.

Ok. 14:00 – po zakończeniu pierwszej zmiany przy bramie zakładu zebrał się spontaniczny wiec (co najmniej 300 osób). Dyrektor naczelny Włodzimierz Kotowski próbował uspokoić tłum, bez skutku.

Popołudnie – kolumna protestujących ruszyła w kierunku centrum miasta. Pochód rósł i ok. 17:00 przed gmachem KW PZPR przy ul. Kościuszki zgromadziło się 2–3 tys. osób, wypełniając ulicę od pl. Obrońców Warszawy do ul. Tumskiej. Do tłumu przemawiał I sekretarz KW PZPR Franciszek Tekliński wraz z wojewodą płockim Kazimierzem Janiakiem i innymi przedstawicielami władz.

Po wieczornym przemówieniu premiera Jaroszewicza, w którym ogłoszono wycofanie podwyżek, sytuacja eskalowała. Demonstranci obrzucili budynek KW kamieniami, wybito szyby, zaatakowano radiowóz straży pożarnej. Około godz. 21:00 interweniowały ściągnięte z Łodzi oddziały ZOMO. Doszło do starć i pacyfikacji protestu.

Wcześniej w nocy i rano na ulicach Płocka pojawiły się antyreżimowe napisy i plakaty (m.in. szubienica z napisem „PZPR”, hasła przeciwko Gierkowi).

Represje i konsekwencje

W Płocku zatrzymano kilkadziesiąt osób (według różnych źródeł 55). Sądzono 34 osoby – 18 skazano na kary od 2 do 5 lat więzienia, 15 na kary w zawieszeniu. Protesty w Płocku były mniej gwałtowne niż w Radomiu, ale stanowiły ważny element ogólnopolskiego oporu, który zapoczątkował proces powstawania zorganizowanej opozycji (m.in. KOR).

Wydarzenia Czerwca ’76 w Płocku pokazały głębokie niezadowolenie społeczne z polityki gospodarczej PRL i przyczyniły się do erozji legitymizacji władzy komunistycznej. Dziś upamiętniane są jako jeden z „Polskich Miesięcy” – ważny etap na drodze do Sierpnia ’80 i odzyskania niepodległości.

Źródła i bibliografia