Odsłonięcie pierwszego w Polsce Ludowej pomnika współczesnego poety – Władysława Broniewskiego – w jego rodzinnym Płocku

Opis wydarzenia

Władysław Broniewski (1897–1962) – jeden z najwybitniejszych polskich poetów XX wieku, autor m.in. „Mazowsza”, „Komuny Paryskiej” i „Zagłębia Dąbrowskiego” – urodził się w Płocku przy ówczesnej ulicy Warszawskiej (dzisiejsza gen. Tadeusza Kościuszki). Miasto nadało mu tytuł Honorowego Obywatela już w 1950 roku. Pomnik stanął dokładnie w 10. rocznicę śmierci poety i był pierwszym w Polsce Ludowej monumentem poświęconym współczesnemu poecie. Został ufundowany jako dar Śląska i Zagłębia dla Mazowsza i Płocka – symbol wdzięczności za poezję, która oddała hołd pracy robotniczej i walce o sprawiedliwość społeczną.

Autorem zwycięskiego projektu w ogólnopolskim konkursie był rzeźbiarz prof. Kazimierz Gustaw Zemła. Monument o wysokości prawie 10 metrów i wadze około 20 ton wykonano z brązu w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Składał się z 180 części, które zmontowano na miejscu. Otoczenie pomnika zaprojektował rzeźbiarz i grafik Józef Niedźwiecki. Na cokole umieszczono wybrane cytaty z wierszy Broniewskiego, w tym fragmenty „Mazowsza”.

Przebieg uroczystości 25 czerwca 1972 roku

Uroczystość rozpoczęła się punktualnie o godzinie 10:00 na placu Obrońców Warszawy. Tłum wypełnił plac i skarpę – przybyli robotnicy Petrochemii, hutnicy, górnicy, włókniarze, harcerze, artyści oraz delegacje z całego kraju. Obecni byli także pisarze radzieccy: Siemon Kirsanow i Mats Traat. Na trybunie zasiedli m.in.:

• Przewodniczący Rady Państwa Henryk Jabłoński
• przedstawiciele władz partyjnych i rządowych
• Wanda Broniewska (żona poety)
• Jarosław Iwaszkiewicz

Wojskowa kompania honorowa LWP, 24 trębaczy i orkiestra wykonały „Mazurka Dąbrowskiego”. Następnie przemawiał sekretarz Wojewódzkiego Komitetu Wykonawczego PZPR Kazimierz Rokoszewski, podkreślając, że pomnik powstał „z woli i wdzięczności ludzi rodzinnego Mazowsza, Śląska i Zagłębia”.

Główne przemówienie wygłosił Henryk Jabłoński. Podkreślił, że jest to pierwszy pomnik współczesnego poety w Polsce Ludowej. W trakcie jego wystąpienia zaczął padać deszcz – Jabłoński kontynuował pod parasolem, nazywając poezję Broniewskiego „najwyższej rangi składnikiem bojowego arsenału polskiego proletariatu”.

Odsłonięcia dokonała grupa symboliczna: Henryk Jabłoński, Wanda Broniewska, Jarosław Iwaszkiewicz oraz przedstawiciele różnych środowisk – tkaczka ze Śląska, górnik, budowniczy z Warszawy, pracownik Petrochemii i harcerki. Po przecięciu wstęgi z taśmy rozległ się głos samego Broniewskiego recytującego „Mazowsze”.

Część artystyczną poprowadzili:

• Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze” (z Mirą Zimińską-Sygietyńską)
• Chór chłopięcy „Poznańskie Słowiki”
• studenci PWST z Warszawy (wśród nich m.in. Krystyna Janda, Ewa Ziętek, Joanna Szczepkowska)
• pianista Piotr Paleczny, który grał Poloneza A-dur Chopina, osłaniany parasolem przez harcerza

Deszcz nie przerwał uroczystości. Po odsłonięciu odśpiewano „Międzynarodówkę”. Mazowiecka Chorągiew ZHP otrzymała imię Władysława Broniewskiego.

Znaczenie dla Płocka

Wydarzenie miało charakter nie tylko artystyczny, ale i tożsamościowy. Płock – miasto, które dało Polsce wielkiego poetę – po raz kolejny potwierdził swoją rolę jako ważne centrum kulturalne Mazowsza. Pomnik do dziś dominuje nad skarpą wiślaną i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta.

Źródła i bibliografia