Zmarł Ludwik Krzywicki – wybitny płocki socjolog, ekonomista i prekursor polskiej nauki społecznej

Opis wydarzenia

Ludwik Joachim Franciszek Krzywicki (pseud. m.in. „K. R. Żywicki”, „J. F. Wolski”) urodził się 21 sierpnia 1859 r. w Płocku w zubożałej rodzinie ziemiańskiej pieczętującej się herbem Kierdeja. Wychowywał się w patriotycznej atmosferze domu dziadka ze strony matki – Franciszka Ksawerego Iwanickiego, uczestnika powstania listopadowego.

Po maturze w 1878 r. podjął studia matematyczne na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Pod wpływem lektury Kapitału Karola Marksa przeszedł na pozycje marksistowskie. Był jednym z pierwszych polskich tłumaczy i popularyzatorów marksizmu (współtworzył m.in. przekład Kapitału). Działał w tajnych kółkach socjalistycznych, współpracował z pismami „Przegląd Tygodniowy”, „Przedświt” i „Walka klas”.

Studiował w Lipsku, Zurychu, Paryżu i Lwowie. Zajmował się socjologią, ekonomią, etnologią, antropologią i prehistorią. Był wykładowcą tajnego Uniwersytetu Latającego, Towarzystwa Kursów Naukowych i Wolnej Wszechnicy Polskiej. Po 1918 r. kierował katedrą historii ustrojów społecznych na Uniwersytecie Warszawskim oraz Instytutem Gospodarstwa Społecznego.

Do najważniejszych jego prac należą m.in. Społeczeństwo pierwotne, jego rozmiary i wzrost (1937). Uważany jest za prekursora i jednego z twórców polskiej socjologii oraz wybitnego teoretyka materializmu historycznego.

Krzywicki był głęboko związany z Płockiem:

• Urodził się i spędził wczesne lata w mieście.
• Ukończył rządowe Gimnazjum Gubernialne (dzisiejsza Małachowianka), gdzie razem z kolegami (m.in. Aleksandrem Dębskim) czytał literaturę pozytywistyczną i zadebiutował jako pisarz w nielegalnym szkolnym pisemku „Jutrzenka”.
• W 1888 r. przez dwa lata mieszkał w Płocku – okres ten miał istotne znaczenie dla ukształtowania jego zainteresowań antropologiczno-etnograficznych.
• W Płocku znajduje się jego pomnik (autorstwa Stanisława Lisowskiego, odsłonięty w 1966 r.), tablica pamiątkowa na domu przy ul. Bielskiej 14 oraz ulica Ludwika Krzywickiego na osiedlu Międzytorze.

Zmarł 10 czerwca 1941 roku w Warszawie na skutek ogólnej niewydolności krążenia (atak serca). Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim przy ul. Młynarskiej. Śmierć wybitnego uczonego w pierwszym roku niemieckiej okupacji była bolesną stratą dla polskiej nauki i lewicowej inteligencji.

Ludwik Krzywicki pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej myśli społecznej XX wieku. Jako płocczanin wpisał się trwale w tożsamość intelektualną miasta. Jego dorobek naukowy, działalność oświatowa i publicystyczna do dziś są przedmiotem badań i inspiracją dla kolejnych pokoleń socjologów i historyków idei.

Źródła i bibliografia