Pierwsze w niepodległej Polsce wybory do Rady Miejskiej w Płocku

Opis wydarzenia

31 sierpnia 1919 r. Płock przeprowadził pierwsze wybory samorządowe już w niepodległym państwie. Podstawą był dekret Naczelnika Państwa z 13 grudnia 1918 r. o ordynacji wyborczej do rad miejskich — powszechne, równe, bezpośrednie, tajne i proporcjonalne prawo głosu, przysługujące także kobietom. Wcześniejsza Rada, wyłoniona w styczniu 1917 r. jeszcze pod okupacją niemiecką, a następnie uzupełniana kooptacją po 11 listopada 1918 r., nie spełniała oczekiwań lewicy. PPS od grudnia 1918 r. domagała się nowych wyborów.

Głównym Komitetem Wyborczym kierował sędzia Stanisław Zaleski, wyznaczony przez prezesa Sądu Okręgowego. Miasto podzielono na 15 obwodów — tych samych, co przy styczniowych wyborach do Sejmu Ustawodawczego. Zgodnie z ordynacją Radę miało tworzyć 28 radnych. Płock liczył wówczas około 30 tysięcy mieszkańców (na 1 sierpnia 1918 r. Biuro ewidencji kart chlebowych podawało 30 210 osób, w tym 9750 Żydów). Uprawnionych do głosowania było 16 950 mieszkańców. Frekwencja wyniosła 55 procent.

Kampania przebiegała w mieście silnie spolaryzowanym po sporze endecji z PPS o władzę lokalną i po styczniowych wyborach sejmowych, które w okręgu wygrała prawica. Do walki stanęło kilka komitetów. Najsilniejszy okazał się Centralny Robotniczy Komitet Wyborczy PPS (lista nr 2) — 41 proc. głosów, 12 mandatów i 7 zastępców. Tyle samo mandatów (przy 28 proc. głosów) zdobył Polski Zjednoczony Komitet Wyborczy (lista nr 5). Międzypartyjny Komitet Wyborczy (lista nr 6) uzyskał 17 proc. i 6 mandatów. Bund (lista nr 4) — 8 proc. i 2 mandaty. Głosy zbierały także Poalej-Syjon oraz lista pracowników i urzędników państwowych. W składzie nowej Rady znaleźli się m.in. Antoni Michalski, Wincenty Kępczyński, Władysław Sztromajer, Stanisława Jaśkiewiczowa, Nemezjusz Brzuski oraz radni żydowscy, m.in. Berek Jakub Zeligman i Izaak Feinberg.

Po ukonstytuowaniu się Rady prezydentem Płocka wybrano Antoniego Michalskiego (PPS), wiceprezydentem Emila Dudzińskiego, ławnikami Alfreda Blaya, Ludwika Gałkowskiego i Wincentego Majewskiego. Przewodniczącym Rady został Władysław Sztromajer, wiceprzewodniczącymi Izydor Sarna i Roman Lutyński. Kadencja tej Rady trwała do października 1923 r., gdy odbyły się kolejne wybory.

Wybory z 31 sierpnia 1919 r. były dla Płocka momentem przejścia od samorządu okupacyjnego i doraźnie poszerzanej Rady do władzy wyłonionej już według zasad II Rzeczypospolitej. W mieście, które rok później miało bronić się przed bolszewikami, nowa Rada musiała zmierzyć się z drożyzną, bezrobociem, aprowizacją i odbudową instytucji miejskich po latach wojny i zaborów.