Zmarł Konrad I Mazowiecki, pochowany w katedrze płockiej.

Opis wydarzenia

31 sierpnia 1247 roku zmarł Konrad I Mazowiecki (ur. 1187 lub 1188), syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny znojemskiej, młodszy brat Leszka Białego. Był księciem mazowieckim od schyłku XII wieku, kujawskim, a od 1231 także łęczyckim i sieradzkim; dwukrotnie — w latach 1229–1232 i 1241–1243 — sięgał po Kraków jako książę zwierzchni. Zmarł — jak notował Jan Długosz — sterany latami i wojnami. Pochowano go w katedrze płockiej.

Płock był główną siedzibą Konrada. Tu, na Wzgórzu Tumskim, znajdował się gród książęcy, tu działała katedra — ośrodek diecezji erygowanej w XI wieku, a w latach 1130–1144 wzniesiona na nowo przez biskupa Aleksandra z Malonne. Katedra już wcześniej przyjęła ciała Władysława Hermana (1102) i Bolesława Krzywoustego (1138). Z czasem stała się największą nekropolią Piastów: w Kaplicy Królewskiej i w krypcie pod posadzką spoczęli kolejni książęta mazowieccy, wśród nich Konrad I. Żona księcia, Agafia Światosławówna, zmarła kilka lat później i również została pochowana w Płocku.

Rządy Konrada mocno odcisnęły się na mieście i diecezji. W 1237 roku Płock otrzymał lokację (dokument wystawił biskup Piotr; sprawa autorstwa i autentyczności aktu pozostaje przedmiotem dyskusji). Książę fundował i obdarowywał katedrę. Po zabójstwie kanonika i scholastyka Jana Czapli w 1239 roku — czynie, za który arcybiskup Pełka obłożył Konrada klątwą, a diecezję interdyktem — książę ofiarował katedrze kielich i patenę jako dar ekspiacyjny. Oba zabytki, wybitne dzieła złotnictwa przełomu romanizmu i gotyku, zachowały się do dziś w zbiorach diecezjalnych. Z Konradem bywa też wiązany tzw. diadem płocki.

Śmierć księcia nie zakończyła sporów o Kraków — jeszcze w 1246 Konrad walczył z Bolesławem Wstydliwym — ale zamknęła epokę jednego władcy obejmującego Mazowsze, Kujawy oraz ziemię łęczycką i sieradzką. Dzielnicę przejęli synowie: Bolesław I i Siemowit I na Mazowszu, Kazimierz I na Kujawach oraz w Łęczycy i Sieradzu. W pamięci późniejszej Konrad pozostał przede wszystkim jako ten, który w 1226 roku sprowadził Krzyżaków do ziemi chełmińskiej. Kronika halicko-wołyńska zapisała o nim inaczej: „umarł książę wielki lacki Konrad, który był sławny i przedobry”.

Dla Płocka data 31 sierpnia 1247 jest datą pogrzebu władcy w świątyni, która do dziś stanowi materialny ślad piastowskiego Mazowsza. Badania z 2019 roku i późniejsze analizy radiowęglowe oraz genetyczne potwierdziły, że szczątki złożone w katedrze pochodzą z okresu, w którym źródła umieszczają pochówki Piastów — od ok. 1100 do schyłku XV wieku. Konrad I należy do tego grona.

Źródła i bibliografia