Zmarł Wincenty Hipolit Gawarecki, prawnik i historyk Mazowsza Płockiego

Opis wydarzenia

9 września 1852 roku w majątku Borzeń pod Wyszogrodem zmarł Wincenty Hipolit Gawarecki (ur. 12 października 1788 tamże), prawnik, dramatopisarz i historyk regionalny, jedna z najważniejszych postaci życia umysłowego Płocka pierwszej połowy XIX wieku. Miał 63 lata. Pochowano go na cmentarzu we wsi Orszymowo, w kaplicy rodzinnej.

Gawarecki pochodził ze szlacheckiego rodu herbu Nałęcz, osiadłego od pokoleń w ziemi wyszogrodzkiej. W latach 1796–1804 uczęszczał do Gimnazjum Akademickiego w Płocku (dziś Liceum im. Marszałka Stanisława Małachowskiego), następnie do Liceum Warszawskiego. Studia prawnicze odbył w Szkole Prawa i Administracji (1808–1811); magisterium prawa i administracji uzyskał w 1818 roku.

Cała kariera zawodowa związała go z Płockiem. Był aplikantem, inkwirentem, podsędkiem i zastępcą prokuratora Sądu Policji Poprawczej, potem prokuratorem, a w latach 1828–1843 prezesem Trybunału Cywilnego guberni płockiej. W 1843 roku przeszedł na emeryturę. Odznaczony m.in. Orderem św. Stanisława i Orderem św. Włodzimierza IV klasy.

Równolegle z pracą sędziowską prowadził intensywną działalność naukową. Należał do współzałożycieli Towarzystwa Naukowego Płockiego (1820) i był jednym z najaktywniejszych realizatorów jego programu: opisania przeszłości województwa płockiego. Wygłosił na pierwszym publicznym posiedzeniu TNP (19 marca 1821) Wiadomość o mieście Płocku. Opublikował m.in.:

• Pamiętnik historyczny płocki (t. 1–3, 1828–1831)
• Groby królów polskich w Płocku (1827)
• Opis topograficzno-historyczny Ziemi Wyszogrodzkiej (1823)
• Opis topograficzno-historyczny Ziemi Dobrzyńskiej (1825)
• dramat Oblężenie Płocka (wystawiony w teatrze płockim w 1817)

Zbierał przywileje, nadania i dokumenty dotyczące Płocka, Mazowsza i biskupów płockich. Część księgozbioru i zbiorów przekazał bibliotece Szkoły Wojewódzkiej. Mieszkał m.in. przy Starym Rynku (kamienica nr 17).

Był także członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie i Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. W Płocku działał w Towarzystwie Miłosierdzia Szkolnego. Przez krótki czas związany był z lożą masońską „Ścisłe Milczenie”.

Śmierć nastąpiła podczas epidemii cholery. Nekrologi ukazały się m.in. w „Kurierze Warszawskim”. Gawarecki jest dziś uważany za pioniera nowożytnego regionalizmu mazowieckiego i jednego z ojców płockiej historiografii. W 1988 roku, w 200. rocznicę urodzin, Towarzystwo Naukowe Płockie uhonorowało go tablicą pamiątkową; inną tablicę umieszczono przy Starym Rynku w Płocku.

Źródła i bibliografia