Na Rynku Kanonicznym nieznani ofiarodawcy złożyli płytę pamiątkową ku czci bohaterów 1920 roku

Opis wydarzenia

W nocy z 18 na 19 sierpnia 1925 roku, około godziny 2.00, na zieleńcu Rynku Kanonicznego (dziś plac Gabriela Narutowicza) pojawiła się betonowa płyta pamiątkowa. Napis głosił:

BOHATEROM POLEGŁYM W WALKACH O WOLNOŚĆ OJCZYZNY 18.VIII.1920 ROKU

Płyta upamiętniała obrońców Płocka, którzy w dniach 18–19 sierpnia 1920 r. – w kulminacyjnym momencie Bitwy Warszawskiej – powstrzymali natarcie 3. Korpusu Kawalerii Gaja Dmitriewicza Gaja. Walki toczyły się m.in. właśnie na Rynku Kanonicznym, gdzie skupił się opór żołnierzy, żandarmów, ochotników i cywilów.

Rano 19 sierpnia mieszkańcy szybko zauważyli nowy obiekt. Ogrodnik miejski Olszewski obłożył płytę darnią, a około południa komendant garnizonu płk Mikołaj Koiszewski rozkazał wystawić przy niej wartę honorową. Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich złożyło wieniec. W programie obchodów piątej rocznicy obrony miasta dodano poświęcenie płyty (dokonał go ks. kan. A. Modzelewski) oraz złożenie kwiatów. Pochód wyruszył z kościoła garnizonowego, zatrzymał się przy płycie, a następnie udał się na Bratnią Mogiłę.

Przez kilka lat ofiarodawcy pozostawali anonimowi. Dopiero później ujawniono, że płyta powstała z inicjatywy zarządu Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich (Łysakowski, Krysicki, Tuliński, Wasilewski oraz J. Witkowski). Pomysł narodził się zaraz po wyparciu bolszewików w sierpniu 1920 r. Płytę wykonano w tajemnicy w zakładzie betoniarskim Wasilewskiego i Opitza przy rogatkach bielskich. W przeddzień rocznicy członkowie zarządu przewieźli ją nocą na Rynek Kanoniczny i zapalili przy niej lampkę oliwną pochodzącą z katedry.

Płyta, zwana Płytą Poległych, stała się trwałym elementem płockiej przestrzeni pamięci. W czerwcu 1930 r. przeniesiono ją przed budynek dawnej wartowni (odwachu). Przez dziesięciolecia przy niej składano wieńce podczas uroczystości patriotycznych.

Źródła i bibliografia