Pierwsza inauguracja roku szkolnego w Gimnazjum Polskim Polskiej Macierzy Szkolnej

Opis wydarzenia

4 września 1906 r. w Płocku odbyła się pierwsza inauguracja roku szkolnego w nowo utworzonym Gimnazjum Polskim Polskiej Macierzy Szkolnej. Była to pierwsza w mieście szkoła średnia z polskim językiem wykładowym, powstała na fali strajku szkolnego 1905 r. i ustępstw caratu, które zezwoliły na prywatne szkoły z nauką w języku ojczystym.

Szkoła wyrosła z Koła Płockiego Polskiej Macierzy Szkolnej, założonego w 1905 r. Jej podstawą stało się czteroklasowe progimnazjum Pawła Topolińskiego, przejęte pod opiekę Macierzy. Oficjalne pozwolenie Rady Kuratorium Warszawskiego Okręgu Szkolnego na otwarcie prywatnego ośmioklasowego męskiego zakładu naukowego wydano 1 września 1906 r. Dzień później, 4 września, rozpoczęto naukę.

Pierwszą siedzibą była wynajęta kamienica przy ulicy Królewieckiej (później podawany jest numer 28). Organizatorem i pierwszym dyrektorem został Józef Dionizy Szczepański, matematyk, absolwent Uniwersytetu Petersburskiego, ojciec pisarki Marii Kuncewiczowej. Większość uczniów i część kadry stanowili byli wychowankowie i nauczyciele rosyjskiego Gimnazjum Gubernialnego. Według relacji z 1966 r. w pierwszym roku nauki zapisano 465 uczniów.

Gimnazjum nie miało praw szkół rządowych: matura nie otwierała automatycznie drogi na uczelnie w Imperium Rosyjskim. Mimo to szkoła szybko zyskała uznanie — już w 1907 r. Uniwersytet we Fryburgu przyznał jej maturzystom prawa słuchaczy zwyczajnych, a w 1909 r. Uniwersytet Jagielloński uznał świadectwo ukończenia za równoważne patentom szkół austriackich.

Wokół placówki skupili się czołowi działacze oświatowi Płocka: Aleksander Maciesza, Jan Święcicki, Adam Grabowski, Klemens Łuczycki. W 1913 r. szkoła przeniosła się do własnego gmachu przy dzisiejszej ulicy 3 Maja 4. Po odzyskaniu niepodległości została upaństwowiona i otrzymała imię króla Władysława Jagiełły. Z tej tradycji wywodzi się dzisiejsze Liceum Ogólnokształcące im. Władysława Jagiełły, potocznie zwane Jagiellonką.

Wydarzenie z 4 września 1906 r. zamykało w Płocku okres, w którym średnie wykształcenie można było zdobywać wyłącznie w szkole rusyfikacyjnej. Otwierało natomiast ciąg polskiej szkoły średniej, który — mimo zmian nazw, siedzib i ustrojów — trwa do dziś.

Źródła i bibliografia